Friday, 26 August 2016

NHỮNG NHÀ VỆ SINH TÔI ĐÃ ĐI QUA (Nguyễn Xuân Quang)




Nguyễn Xuân Quang  -  Nguyệt San VIỆT-NAM
Sunday, 7 August 2016

Một nơi mà bất cứ ai khi đi du lịch cũng bắt buộc phải thăm viếng, “tham quan”, nhiều khi còn quan trọng, cần thiết hơn cả đền đài, lăng miếu, đó là nhà vệ sinh. Đi qua nhiều nhà vệ sinh trên thế giới, tôi nhận ra một điều là nhìn vào phòng vệ sinh công cộng của một nước, nhất là nhà vệ sinh công cộng của dân bản xứ, là ta có thể nhìn thấy rất rõ bộ mặt thật của giới lãnh đạo của nước đó. Nhà vệ sinh càng hôi thối, bẩn thỉu, đầy ròi bọ thì bộ mặt thật của giới lãnh đạo nước này cũng vậy. 

Ai cũng biết là sự bài thải chất cặn bã trong cơ thể con người ra ngoài là một nhu cầu cần thiết, bắt buộc. Một bé sơ sinh ra đời không có hậu môn, người Việt cho là do trời phạt những kẻ sinh thành đã ăn ở bất nhân, bác sĩ cần phải làm hậu môn nhân tạo, một bé sơ sinh ra đời đường tiểu không thông, bác sĩ phải giải tỏa chỗ bị bế tắc, có làm như vậy thì những em bé đó mới sống còn. Chất bài thải giữ một vai trò quan trọng đối với sức khỏe của từng người và của cộng đồng.

Trước hết xin nói qua một chút về chữ nghĩa để thấu hiểu những tên gọi chất bài thải ra từ đường ruột. Tên gọi chất bài thải này trong tiếng Việt cổ là xí, xítkítxia còn dùng nhiều ở miền Bắc và tiếng Việt phổ thông ba miền ngày nay là cứt và gọi theo Hán Việt là phânphẩn. Từ xí như thấy qua từ chuồng xí, nhà xí. Xí biến âm với xi (trợ giúp cho trẻ sơ sinh đi ngoài như xi ị).

Từ xít như thấy qua câu đồng dao:
Con nít ăn xít ông già. 

Từ kít biến âm với xít (k=c=x, car = xa, xe). Từ xia thấy qua mấy câu thơ của Tú Xương:
Lớ ngớ đi xia may vớ được
Phen này chắc hẳn kiếm ăn to. 

Xí, xi, xít, kít, xia ruột thịt với Anh ngữ shit, cứt, phân.

Từ cứt là biến âm của kít ruột thịt với xít. Theo x= c= k, xít = shit = kít = cứt.

Tại sao lại gọi là xí, xít, shit, kít, cứt? Ta gọi một con bọ là con bọ xít (hung hăng con bọ xít) vì con bọ này có mùi hôi thối như xít, như shit, như kít. Anh ngữ gọi bọ xít là stink bug.  Bug biến âm với bọ (bu- = bọ), còn stink, hôi thối ruột thịt với Việt ngữ sình như xác chết sình thốivũng sìnhsình lầy, ta có s(t)ink = sình.

Việt ngữ cứt ruột thịt với Phạn ngữ kuth, hôi, kuthita, hối thối, hôi hám, có kut- = cứt. Theo biến âm kiểu kút kít, ta có kut- = kít = cứt.

Như thế chất cặn bã đường ruột được gọi tên theo mùi hôi thối của nó. Cũng nên biết hai từ xấu xí nếu coi là một từ đôi thì có nghĩa là vừa xấu lại vừa hôi, vừa bẩn

Trong khi đó Hán Việt phânphẩn biến âm với Việt ngữ bẩn, theo ph=b (phỏng = bỏng), ta có phẩn = bẩn.  Giới chức ăn bẩn là ăn phẩn.

Nguyên thủy con người còn sống giữa thiên nhiên, nhu cầu bài thải chất cặn bã đi thẳng ra ngoài thiên nhiên mà ngày nay còn thấy ở nhiều nơi như ở Việt Nam thấy qua từ đi đồngđi cầu (thải xuống sông), nhà thơ Xuân Diệu có tập thơ Gởi Hương Cho Gió mà những  người yêu thích văn thơ có người đã dùng nhan đề tập thơ chỉ việc làm này trong lúc hóng gió đồng, gió sông.

Theo đà văn minh thêm của xã hội con người, sự bài thải cũng tiến bộ thêm. Con người sau đó tạo ra những chỗ thoải mái, tiện nghi cho việc bài thải chất cặn bã như thấy qua các từ Hán Việt đại tiệntrung tiệntiểu tiện. Thoạt đầu chỉ là một cái hố quây kín cho có riêng tư như cái phòng nhỏ, nhà nhỏ thấy qua các từ chuồng xínhà xínhà ỉa (danh từ xã hội chủ nghĩa Việt Nam), “phòng nước“ W.C  (Water Closet), phòng tắmnhà “lau chùi” (toilet), nhà ngơi (rest room), phòng vệ sinh… Ngày nay, lịch sự, kiểu cách hơn nhiều mỹ từ đã được dùng để chỉ những chỗ này như ở Nhật gọi là  Summer palace, ở nhiều nơi gọi là Happy house, ở Ấn Độ gọi là Temple of Release (Đền Giải Tỏa)…

Trong một xã hội tân tiến hơn các nhu cầu của thân xác trở thành các thú tiêu khiển. Người La Mã cổ có những bàn cầu công cộng làm theo cái bệ ngồi như một loại ghế dài (bank) có khoét lỗ, có khi có hình chữ L hay chữ U hay hình chữ nhật, người dùng ngồi sát cánh nhau, hay đối diện nhau, vừa đi ngoài vừa đàm đạo, bàn luận thế sự, văn học, nghệ thuật, ngâm thơ và có thể ngồi “cụng ly” nhắm rượu với nhau nữa. Những bàn cầu có lỗ ngồi như ngồi trên ghế này là cha đẻ ra loại bồn cầu ngồi của Tây phương ngày nay.

Rồi sau đó nhu cầu bài tiết trở trành một thú khoái lạc giống như nguyên thủy ăn để mà sống rồi sau trở thành một thú ăn uống, một nghệ thuật ăn uống, một thứ khoái lạc. Người Trung Hoa xếp đi xia vào hàng đệ tứ khoái.

Vì thế các phòng vệ sinh cộng cộng phản ánh trình độ văn minh, dân trí và sự lãnh đạo của chính quyền một quốc gia. Nhà vệ sinh có thể dùng để định giá bộ mặt thật của một quốc gia.

Những cường quốc châu Âu vốn tự hào là có một nền văn minh cao hơn mọi người nhưng các nhà vệ sinh còn nhiều bất tiện. Các nhà vệ sinh ở những nơi công cộng thường thiếu, không cung ứng đủ nhu cầu ở những nơi có hàng ngàn du khách viếng thăm một lúc nên tình trạng giữ gìn vệ sinh thiếu kém và phải chờ đợi lâu ví dụ như ở  quảng trường St Peter ở Vatican chẳng hạn. Du khách thường phải vào các tiệm ăn, quán nước ăn uống để dùng phòng vệ sinh.  Nếu không ăn uống thì phải trả tiền. Trong phòng vệ sinh thường có một mụ già trông như bà chằng đứng đòi tiền, nếu không trả tiền trước thì sẽ bị nghe tiếng Ý, tiếng Tây, tiếng Tây Ban Nha…, có khi bị chận lại không cho vào. Vì thế du khách lúc nào cũng phải thủ vài đồng tiền lẻ trong túi mà phải là tiền địa phương, nhiều chỗ không nhận tiền đô la, nhất là lúc này Mỹ kim bị mất giá. Mấy đồng bạc lẻ đối với một người du khách không đáng vào đâu nhưng khiến du khách muốn tìm cái tiểu tiện hay đại tiện mà chỉ thấy bất tiện, phiền toái nhất là đang khi cái bọng nước căng tức óc ách, cảm thấy thương hại cho những người giữ phòng vệ sinh và cảm thấy ô nhục cho nước chủ nhà thật là ti tiện.
Nhất Tây phương và có lẽ cả thế giới là nhà vệ sinh công cộng của Hoa Kỳ. Vào nhà vệ sinh Hoa Kỳ có được cái cảm giác thư thái, nghỉ ngơi đúng như cái tên gọi rest room.

Ở Á châu hầu hết các nhà vệ sinh công cộng còn thua xa các nước Tây phương. Ở nhiều quốc gia này, nhiều khi thật là kinh tởm và kinh hoàng, rợn người khi bước vào.

Bước xuống phi trừơng Dheli, cái hàng chờ kiểm tra nhập cảnh ngoằn ngoèo cả ngàn người xếp hàng. Trong khi chờ đợi, bực bội, bước vào phòng vệ sinh muốn tìm một chút thoải mái. Bước qua cửa. Bồn tiểu kiểu dân gian Ấn Độ nhuộm mầu cà ri vàng khè, nồng nặc mùi khai. Người gác cửa một tay cầm một lon nước, một tay cầm mớ giấy vệ sinh cũng vàng khè mầu gia vị masala. Người dùng có quyền chọn lựa. Nếu lấy lon nước (thường là dân bản sứ) thì phải cho tiền trà nước (tiền tip), có ít một chút cũng không sao, còn nếu cầm xấp giấy thì bắt buộc phải trả tiền mua giấy. Anh ta bán giấy chứ không cho giấy. Bán thì có giá của nó. Chịu không nổi, không thể bước thêm vào trong nữa, tôi phải dội ra ngay. Những ngày sau đó, ngồi trên xe bus, xe lửa ngắm cảnh bên đường. Buổi sáng sớm, sát cạnh ven đường, hàng dẫy người, ngồi xổm, bên cạnh để một lon sữa bò đựng nước, ngắm nhìn du khách đi qua.

Những ghat (bến) sông Hằng ở Varanasi là những cái nhà vệ sinh khổng lồ, lớn nhất thế giới. Người ta thưởng thức tất cả tứ khoái và chiêm bái thần linh, ma quỉ tại chỗ cùng chung với thú vật, xác người… Chưa ở một nơi nào tôi thấy đàn ông thản nhiên đứng tè giữa phố đông người qua lại, cùng chung với bò thờ như ở xứ này.

Trung Hoa đang cố vươn lên thành đại cường quốc nhưng phòng vệ sinh hãy còn chưa thấy được tới mức… đại tiện (lợi). Ở những khu xóm tân tiến đầu xóm thường có nhà cầu công cộng nhưng du khách khuyên không nên bước vào. Ngay cả những nơi dành cho du khách cũng rất ư là thiếu… cách mạng. Những phòng vệ sinh tại phi trường hiện đại, nhà vệ sinh làm theo kiểu Tây phương, bước vào, mù mịt khói thuốc lá, ngộp thở. Phải nín thở. Mắt cay xè, vừa trút bầu nước vừa khóc ròng ròng. Mấy ông chui vào phòng vệ sinh hút thuốc. Mẩu thuốc lá đầy trong bồn tiểu. Đi máy bay Trung Hoa, nhà vệ sinh cũng khủng khiếp. Nếu vô phúc ngồi phải những hàng ghế gần phòng vệ sinh thì sẽ phải ngửi mùi nồng nặc từ trong đó xông ra suốt cả một chuyến bay dài.

Gần đây nhân dịp Thế Vận Hội 08-8-08, cố gắng giữ cho mặt mũi nước Trung Hoa được vệ sinh hơn, chính phủ đã cho xây một số nhà vệ sinh ở những nơi có nhiều du khách viếng thăm và tự hào xếp loại nhà vệ sinh giống như xếp hạng các khách sạn theo số lượng ngôi sao. Tôi bước vào một phòng vệ sinh 4 sao ở Tử Cấm Thành tìm cái tiền tiện nho nhỏ “bốn sao”. Bồn vệ sinh theo kiểu Tây phương nhưng dùng chung với hàng triệu dân Trung Hoa ghiền trà đặc không lau rửa thường xuyên nên nhuộm màu nước trà đặc, đóng cáu bẩn giống như cáu bẩn nước trà đặc trong bình trà, trông như đồ giả cổ Trung Hoa. Sự bảo trì vẫn mang tinh thần đại đồng của chủ nghĩa cộng sản, nghĩa là làm cho xong. Số lượng bồn tiểu không đủ cung ứng cho người dùng, người chờ đông như kiến. Ở Hoa Kỳ luật lệ bắt buộc những cơ sở công cộng phải cung cấp số bồn vệ sinh tính theo số người dùng.

Nhà vệ sinh của Liên Xô vĩ đại vốn theo chủ nghĩa cộng sản cũng không hơn gì Trung Hoa.

Tôi đi du lịch Việt Nam trong một tour của người Mỹ tổ chức. Bước xuống phi trường Nội Bài, vào phòng vệ sinh. Phi trường mới xây nhưng nhà vệ sinh để lộ cho thấy kỹ thuật xây cất còn theo kiểu tiểu công nghệ hay những tay thợ làm cẩu thả. Đi tiểu, rửa tay xong, tôi và một vài ông Mỹ trong đoàn nhìn quanh tìm giấy lau tay. Tìm mãi không thấy. Cuối cùng tìm thấy một vật trông như cái hộp hở miệng giống như cái lò nướng bánh mì (toaster) lớn. Đây là cái “lò” xấy tay. Người dùng đút tay vào lò xấy cho khô tay. Nhìn vào lò, mốc meo mọc đầy vì nước ở tay nhỏ xuống hợp với độ ấm của lò tạo ra một môi trường thuận tiện cho mốc meo mọc. Một cái lò cấy nấm mốc. Trong “lò” có cả mẩu thuốc lá. Sự bảo trì, không đạt tới “chỉ tiêu”, “chỉ đạo” kém. Mấy ông Mỹ chậm hiểu không biết là cái gì vì không có đề chữ (dù là chữ Việt). Bao nhiêu chữ nghĩa ban “quản lý” để dành viết khẩu hiệu. Đáng lý nếu hà tiện chữ nghĩa hay ngại viết tiếng Anh thì cũng nên vẽ cho một cái hình cũng được. Chẳng ai dám thò tay vào lò. Để xoa dịu và để giữ mặt cho quê hương, tôi móc túi lấy gói giấy lau tay chia cho mọi người.

Đền Ngọc Sơn ở Hồ Hoàn Kiếm giữa thủ đô Hà Nội là chỗ thờ các đấng thiêng liêng, thần thánh, một trong những biểu tượng tiêu biểu của thủ đô ngàn năm văn vật, tiếp đón hàng trăm du khách một lúc, vậy mà chỉ có một cái “nhà ỉa” kiểu ngồi xổm nhỏ như cái chuồng xí, mùi nồng nặc, nước rửa tràn ra ngoài lênh láng, chắc chắn làm ô nhiễm nước hồ. Rồi đây Rùa Thần chắc sẽ về chầu trời sớm để được siêu thoát.

Phóng uế ngay trên các đại lộ chính của thành phố vẫn còn thấy khắp nới. Chẳng đâu xa, ngay bên kia đường của khách sạn bốn sao chỗ tôi đang ở, trên tường giữa những khẩu hiệu rực rỡ mầu máu đỏ da vàng ca tụng đảng và nhà nước nổi bật rõ mồn một câu “khẩu hiệu” mầu trắng Cấm ỉa.

Tôi không có dịp “tham quan” một phòng vệ sinh công cộng dân dã của Việt Nam ta ngày nay để xem ra sao, nhưng dừng chân dọc đường nhìn các nhà vệ sinh trong các quán ăn thật là lợm giọng. Hành nghề y khoa nên có “tật” phải rửa tay trước khi ăn, nhưng tôi không dám bước chân vào phần lớn các nhà hàng ăn nổi tiếng của người Việt Nam ở trong nước (và ngay cả ở hải ngoại) vì bước vào, lúc ra sẽ không dám ăn. Tôi phải dùng giấy lau tẩm cồn lau tay trước khi ăn, rồi sau khi ăn xong mới dám liều mình bước vào nhà vệ sinh.

Hầu hết các nước Á châu khác và ở hải đảo, ngoại trừ Úc, nhà vệ sinh công cộng cũng đều tồi tệ.

Chỉ có một nơi ở Á châu mà phòng vệ sinh tôi cho là sạch sẽ vào bậc nhất là Nhật Bản. Một trong những yếu tố giúp người Nhật sống lâu là vấn đề vệ sinh. Người Nhật rất sạch sẽ. Nhà vệ sinh công cộng của Nhật ở những nơi có du khách tới rất tiêu chuẩn, đầy đủ, chăm sóc kỹ lưỡng, sạch sẽ, miễn phí, đạt tới mức một chín một mười so với ở Mỹ. Nhân viên lau chùi cầu tiêu Nhật làm việc với tinh thần Thần Đạo, Võ Sĩ Đạo. Họ rất hãnh diện và tự hào khi nhìn thấy phòng vệ sinh của nước mình sạch sẽ.

Về tiện nghi họ còn hơn cả Mỹ. Họ cung cấp tay vịn ở bồn tiểu loại đứng cho các người tàn tật phái nam, có cả bồn rửa trôn (bidet) cho phái nữ và bồn rửa tay riêng cho trẻ em.

Phòng vệ sinh có hai loại: một loại theo Tây phương và một loại cổ truyền Nhật dành cho những người thích ngồi xổm kiểu Á châu dân dã. Ngoài cửa mỗi loại nhà vệ sinh đều có bảng hiệu vẽ hình chỉ rõ. Lưu ý là nếu dùng bồn cầu ngồi xổm Nhật Bản thì ngồi quay mặt vào trong (để lỡ cửa có bung ra cũng an toàn không bị ai nhìn thấy). Phía trong có tay vịn giúp những người phế tật nắm giữ khi ngồi xuống đứng lên.


Nhà vệ sinh công cộng Nhật không một nước Á châu nào sánh bằng. Đại Hàn và Đài Loan bị Nhật chiếm đóng một thời gian khá lâu cũng học được ít nhiều cái tính sạch sẽ của Nhật nên phòng vệ sinh công cộng của hai nước này cũng tương đối sạch. Ta cũng thấy rất rõ là ở thành phố Hội An nhờ có người Nhật ngày xưa đặt  chân tới mà thành phố còn có những căn nhà cổ làm theo sắc thái Nhật, trông rất gọn gàng, khang trang, thanh lịch với những phòng vệ sinh được chăm sóc sạch sẽ hơn ở phố cổ Hà Nội.

Trên nóc thế giới, ngay ở đền Potola, Lhasa Tây Tạng, ngày nay đã bị Trung Hoa xâm chiếm, phòng vệ sinh cũng bị Hoa hóa.

Còn các phòng vệ sinh trong khách sạn thì Nhật ăn đứt Hoa Kỳ. Trong các khách sạn bốn, năm sao tôi ở, hệ thống phòng tắm đã tới mức “siêu hiện đại”. Bồn cầu có bàn cầu sưởi ấm, có vòi nước ấm rửa, vẽ hình cái mông và vòi nước rửa riêng cho các bà (bidet) vẽ hình đầu phụ nữ, có chỗ có thêm hơi nóng xấy khô, có xịt nước hoa. Chỉ cần bấm cái nút. Tôi giả vờ như một anh chàng nhà quê không biết tiếng Nhật và tiếng Anh bấm thử cái nút dùng cho phái nữ có vẽ hình đầu phụ nữ xem vòi nước của phái nữ có khác cái vòi nước rửa dành cho hai phái không. Vòi nước dành riêng cho phái nữ bắn ra phía trước nhiều hơn, êm dịu, mơn trớn hơn. Cũng nên biết là vòi nước giữ cố định một chỗ nhiều khi phải xê dịch bàn tọa của mình để nhắm cho vòi nước bắn trúng đích.

Cách lau chùi thay đổi theo từng vùng trên thế giới, theo từng nền văn hóa.

Một lần ở Ai Cập, theo chân đoàn lạc đà vào sa mạc sống đời du mục với tộc người Bedouins, đêm về dựng lều ngủ giữa sa mạc mênh mông.  Không còn gì thú hơn ngồi và hóng gió trên biển cát mênh mông dưới trời trăng lồng lộng. Trước khi đi hóng gió sa mạc, tôi hỏi xin giấy vệ sinh. Đám dân du mục rũ ra cười, cho tôi là dân tỉnh ngố, họ bảo rằng tôi cứ yên chí, ngoài đó đã có sẵn đồ chùi. Giữa hoang vu của đêm trăng sa mạc, không một bóng người nhưng tôi vẫn thấy ngại ngùng, tìm đến một mô cát rồi ngồi núp ở phía sau, không có người nhưng có chị Hằng, sợ chị xấu hổ mà chui vào nấp trong mây dấu mặt thì mất cả cái thú vừa ngắm trăng vừa hóng gió. Nhìn quanh, chỉ mênh mông cát và cát, nhiều hơn cả Hằng hà sa số, không có cả một cái lá cây, không một cọng cỏ. Cuối cùng thì tôi biết. Những người sống trong sa mạc họ chùi bằng… cát. Chịu thua. Tôi đành phải hy sinh lấy cái quần lót. Chùi xong tôi bới cát chôn chiếc quần, sợ dân sa mạc này mà biết được, họ sẽ chế riễu mình là dân… thành phố có đầu óc rởm. Đây không phải là lần đầu tiên tôi dùng đồ lót. Tôi còn nhớ mãi những ngày biến động của đời sinh viên thủa trước. Lần đó theo đoàn biểu tình xuống công trường Con Rùa trước Viện Đại Học tham dự lễ “xuống tóc”của luật sư Vũ Văn Mẫu, tôi bị bắt đem về giam ở khu B tại Tổng Nha Cảnh Sát Saigon. Căn phòng hẹp như chuồng cọp giam mấy chục mạng sinh viên, phải ngồi dựa sát vào nhau, không nằm được. Góc phòng có một cái thùng vệ sinh. Có đứa đi vệ sinh xong để nguyên, có đứa đánh trịn. Tôi không thể nào làm được như thế bèn bắt đầu xé vòng quanh phần dưới của chiếc áo lót “may-ô” dùng làm giấy vệ sinh. Nhiều người ùa đến xin một mảnh áo. Tôi đã “xẻ áo” cho họ nhưng họ không hề nghĩ tới “chia cơm” cho tôi. Một mảnh áo, một miếng cơm trong tù quí hơn vàng. Khi được thả về, chiếc áo may ô của tôi chỉ còn cái vòng ở cổ, trông giống như  tôi đeo kiềng.

Những người sống trong rừng dĩ nhiên dùng lá.  Người Nhật nghĩ ra cách rửa trôn này có lẽ bắt nguồn từ thói quen dùng nước của người Á châu từ ngàn xưa. Người Âu châu ở xứ lạnh không thích rửa nước nhất là về mùa đông. Người Âu Mỹ thích lau chùi vì thế phòng vệ sinh còn có tên gọi là toilet. Từ toilet, Pháp ngữ là toilette có gốc Pháp ngữ toile, vải (vải “toan”). Toilet là phòng “lau chùi”.

Người Âu châu rửa nước chưa quen thấy… nhột. Tuy nhiên những ai đau khổ vì bệnh trĩ (trĩ ngoại) lại rất khoái.

Trong phòng tắm, cái gương soi mặt cũng rất tiện nghi. Thường sau khi tắm, gương bị mờ mịt vì hơi nước. Gương ở Nhật phía sau có gắn bộ phận làm tan hơi nước tự động giống như ở kính xe hơi nên có một khoảng ở giữa gương không bị mờ, vẫn dùng soi mặt, chải tóc được sau khi tắm.
……

Biết đến bao giờ cái bàn tọa của dân dã Việt Nam được các nhà lãnh đạo chăm sóc như dân Nhật? Ngày nào cái phòng vệ sinh công cộng ở Việt Nam còn chưa bằng ở Nhật thì xìn đừng nói là Việt Nam đã tiến bộ.

Đi qua nhiều nhà vệ sinh trên thế giới, tôi nhận ra một điều là nhìn vào phòng vệ sinh công cộng của dân bản sứ của một nước là ta có thể nhìn thấy rất rõ trình độ dân trí của dân tộc đó. Nhìn vào phòng vệ sinh công cộng của dân bản sứ của một nước là ta có thể nhìn thấy rất rõ bộ mặt thật của giới lãnh đạo của nước đó.

Người Việt mỗi lần vào phòng vệ sinh công cộng ở đất nước mình, xin hãy cúi đầu ngồi xuống mà suy ngẫm về đất nước Việt Nam mình.








MERKEL CHẨN ĐÚNG BỆNH PUTIN (Ngô Nhân Dụng)




Ngô Nhân Dụng
August 26, 2016

Mươi ngày nữa, Thủ Tướng Đức Angela Merkel và Tổng Thống Pháp Francois Hollande sẽ gặp Tổng Thống Nga Vladimir Putin tại Hàng Châu, bên cạnh Hội Nghị G-20. Đề tài chính vẫn là chuyện xứ Ukraine. Ông Putin vẫn yêu cầu các nước Châu Âu tách khỏi chính sách ngoại giao của Mỹ, đơn phương ngưng cấm vận. Ông chắc đang hy vọng sẽ thuyết phục được bà Merkel. Ông có thể đã đọc kết quả một cuộc thăm dò dư luận của hãng thông tấn Nga Interfax đầu năm nay. Họ loan tin 88% các xí nghiệp Đức muốn bãi bỏ cấm vận Nga. Nhưng Interfax chỉ phỏng vấn các nhà kinh doanh trong 152 xí nghiệp Đức đang hoạt động tại Nga. Và trong số những người này có 94% tiên đoán là tương lai làm ăn ở Nga còn rất kém!

Nhưng ông Putin không phải loại người thích thuyết phục xuông. Ông chuyên đe dọa dùng vũ lực. Hai người Nga bị giết ở Crimea, bán đảo mà ông Putin đã cướp của Ukraine năm 2014. Ông đổ tội cho chính phủ Ukraine. Họ bác bỏ chuyện bày đặt, nhưng ông vẫn dọa sẽ có “hậu quả nghiêm trọng.” Bộ Trưởng Quốc Phòng Nga Sergei Shoigu loan báo đã huy động quân tới biên giới Nga – Ukraine, khiến chính phủ Kiev phải kêu gọi dân chúng sẵn sàng chờ một cuộc xâm lăng toàn diện! Không ai hiểu được tại sao chỉ vì hai công dân bị ám sát trong vùng đất họ chiếm đóng mà một chính phủ Nga phải đưa cả hải quân từ Hắc Hải và biển Caspian, cả lính nhảy dù, và bộ binh từ ba vùng chiến thuật ra biên giới.

Bà Angela Merkel có vẻ không sợ hãi trước cuộc diễu võ dương oai đó. Trong lúc Nga đang động binh, ngày Thứ Năm vừa qua bà Merkel vẫn lên tiếng “nói trắng sự thật!” Sự thật bà nói trắng ra là chính phủ Nga đã vi phạm luật pháp quốc tế khi cưỡng chiếm Crimea trước đây, cũng như khi gửi quân sang giúp những người Ukraine gốc Nga nổi lên chống chính phủ để đòi lập các vùng tự trị. Cuộc nội chiến đã làm 10,000 người thiệt mạng và còn tiếp diễn, vì ông Putin còn muốn bành trướng. Bà cho biết Liên Hiệp Châu Âu đã nhiều lần đề nghị các giải pháp chấm dứt cuộc khủng hoảng tại Ukraine, nhưng Nga không chịu.

Một điều có ý nghĩa là bà Merkel đã tuyên bố những lời trên tại thủ đô Estonia, một trong ba quốc gia nhỏ ở vùng Baltic, mới giành được độc lập sau khi Liên Bang Xô Viết sụp đổ năm 1991. Tại Tallinn, bà Merkel nói rằng các nước trong Minh Ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) sẽ bảo vệ các quốc gia hội viên và sẽ cùng sát cánh với ba thành viên mới nếu họ bị tấn công. Mối đe dọa tấn công duy nhất là do chính quyền Putin, vì, giống như Ukraine, trong mỗi nước này đều có một số công dân là người Nga đã đến cư ngụ trong thời cộng sản. Tháng trước, trong cuộc họp thượng đỉnh tại Warsava, khối NATO đã quyết định đưa bốn tiểu đoàn luân chuyển tới Ba Lan (Poland) và ba nước Estonia, Lithuania, Latvia vùng Baltic (Họ không hỏi ý kiến ông Donald Trump, ứng cử viên tổng thống Mỹ). Cả bốn nước quốc gia trên đã xin gia nhập minh ước NATO sau khi thoát chế độ cộng sản; họ vẫn lo đề phòng bị Nga đe dọa. Chính vì muốn chặn trước không cho Ukraine đi theo đường bốn nước trên mà ông Putin đã dùng vũ lực quậy phá sau khi thất bại về chính trị vì dân Ukraine đồng lòng chống Nga.

Rời Estonia, bà Merkel tới ngay Praha, gặp Thủ Tướng Cộng Hòa Tiệp Bohuslav Sobotka. Trong cuộc họp báo, hai người nhắc lại lập trường của Liên Hiệp Châu Âu là không nói chuyện giảm bớt lệnh cấm vận kinh tế nước Nga trước khi thỏa hiệp đình chiến năm 2015 ký tại Minsk, nước Belarus, được quân nổi loạn ở miền Đông Ukraine thi hành nghiêm chỉnh.
Cuộc khủng hoảng ở Ukraine đang làm kinh tế Nga sa lầy vì bị cấm vận trong lúc giá dầu lửa xuống thấp. Nhưng thái độ hung hãn của ông Putin được đa số dân ủng hộ, vì họ vẫn nghĩ Ukraine là một phần của nước Nga vĩ đại!

Từ thời các Sa hoàng (Tsar), đế quốc Nga thường vẫn bao gồm Ukraine. Nhiều dân tộc cùng gốc Slavic như dân Ukraine, Ba Lan, Nga đã sống chung trong miền đất này từ hai ngàn năm trước. Trung tâm của quốc gia mạnh đầu tiên được gọi là “Nga – Kiev” (Kievan Rus), Kiev là thủ đô Ukraine bây giờ. Nước Ukraine đã có thời độc lập mỗi khi đế quốc Nga thua trận, nhưng đã bị đảng Cộng Sản nhập vào Liên Xô, cho tới khi khối Xô Viết tan rã. Vì vậy, đa số dân Nga vẫn còn hoài vọng một thời vàng son cũ, khi Ukraine còn là một chư hầu.
Vladimir Putin đã đáp ứng hoài vọng đó, để củng cố uy quyền cá nhân, và bây giờ còn thêm mục đích làm cho dân Nga quên cảnh kinh tế suy thoái vì chính sách tập trung quyền lợi trong tay một số người thân cận. Dân Nga chấp nhận, không cần bàn cãi, giấc mộng tái lập vùng ảnh hưởng của đế quốc Xô Viết. Họ bị guồng máy tuyên truyền của nhà nước mê hoặc, nghĩ rằng các nước Âu Mỹ muốn bao vây không cho Nga tiến lên – trong đó Ukraine là một quân cờ.

Khi đối phó với tham vọng bành trướng của ông Putin, những người đứng đầu các quốc gia Tây phương vẫn giữ thái độ bên ngoài lịch sự theo đúng cung cách ngoại giao. Kể cả bà Merkel, một người từng được coi là có thể làm trung gian giữa Nga với Anh, Pháp, Mỹ. Nước Đức là quốc gia nhập cảng khí đốt và dầu lửa của Nga nhiều nhất (hiện nay Trung Quốc đã thay thế trong vai trò này), và các công ty Đức đầu tư vào Nga cũng nhiều nhất. Một cựu thủ tướng Đức đã làm cố vấn cho công ty dầu lớn nhất của Nga sau khi mãn nhiệm. Bà Merkel từng là một giáo sư đại học ở Đông Đức cũ, học thông thạo tiếng Nga từ nhỏ. Ông Putin từng làm sĩ quan KGB trấn thủ tại Dresden, Đông Đức, cho nên cũng nói trơn tru tiếng Đức. Họ có thể trò chuyện với nhau không cần người thông dịch.

Nhưng bà Angela Merkel cho thấy lòng kiên nhẫn của bà có giới hạn. Bà biết rõ con người Vladimir Putin, một tay gián điệp KGB, và một tổng thống độc tài.

Năm 2007 Vladimir Putin làm thủ tướng đã đón tiếp Angela Merkel tại tòa biệt thự của ông tại thành phố du lịch Sochi, để bàn về mua bán năng lượng. Nhờ bộ máy tình báo trong tay, Putin biết Merkel có tật rất sợ chó. Đợi cho các phóng viên báo chí tề tựu đông đủ, Putin ra hiệu cho đệ tử thả con chó Labrador to lớn màu đen của mình vào phòng khánh tiết. Khán giả truyền hình cả thế giới được chứng kiến cảnh bà Merkel ngồi thu mình, chết cứng trong ghế; trong khi ông Putin mỉm cười nhìn con chó của mình tới hà hít đánh hơi vị quốc khách.

“Tại sao ông ta phải làm như vậy?” Angela Merkel hỏi, rồi giải thích với các nhà báo. “Tôi biết tại sao; chỉ vì ông ấy muốn chứng tỏ mình là ‘một thằng đàn ông!’ Ông ta biết chính mình rất yếu. Nước Nga không có gì cả, kinh tế, chính trị đều yếu kém. Sức mạnh duy nhất mà ông ta biểu dương là thi thố cái ‘trò khỉ’ này!”

Những lời bà Merkel cũng có thể giải thích những hành động và lời tuyên bố dọa dẫm của ông Putin nhắm vào Ukraine hiện nay. Trong năm 2015, kinh tế Nga đã tụt giảm 3.7%. Năm nay, 2016, vẫn tiếp tục giảm từ 1.2 đến 1.5%. Tỉ lệ lạm phát đang lên tới 8%. Đồng rúp của Nga đã mất giá trị 50% so với đô la Mỹ, kể từ khi bị cấm vận. Sức tiêu thụ của dân Nga đã xuống thấp vì hàng nhập cảng tăng giá. Khi chính phủ Nga ra lệnh cấm nhập cảng thực phẩm từ Thổ Nhĩ Kỳ thì giá thức ăn tăng vọt. Ngân Hàng Thế Giới tiên đoán trong năm nay số người nghèo sẽ tăng lên tới hơn 14%. Trong năm 2015, tiền thu nhờ bán dầu, khí cung cấp 43% ngân sách chính phủ, và giá dầu lửa hiện không hy vọng tăng lên trong khi kinh tế cả thế giới, trừ nước Mỹ, suy yếu hơn trước. Năm 2008, Tổng Thống Dmitri A. Medvedev (nay đã trả lại chức đó cho ông Putin) công bố một chương trình tái tạo sức mạnh quân sự, khi giá dầu lửa còn đang lên tới gần 100 đô la một thùng. Năm nay ngân sách quân sự đã giảm 5%.

Ở Hàng Châu, Vladimir Putin sẽ có dịp bắt tay chặt, có thể sẽ “ôm hôn thắm thiết” Tập Cận Bình. Putin đã “hướng về Châu Á” sau khi bị Châu Âu tẩy chay vì vụ Ukraine. Nhưng cuộc “chuyển trục” này cũng chưa mang lại kết quả cụ thể nào. Giá dầu lửa xuống thấp khắp thế giới khiến cho miếng mồi “dầu khí” của Putin bớt hấp dẫn. Các công ty Tàu hứa, nhưng vẫn chưa góp tiền đầu tư. Công ty Nga Gazprom đã hết hy vọng được trả trước 25 tỷ đô la, cho ống dẫn khí đốt xuyên Tây Bá Lợi Á (Siberia) qua nước Tàu, phí tổn 55 tỷ. Lời hứa cho vay 20 tỷ mỹ kim vào năm 2014, nay vẫn chưa thi hành, dù đã được giảm xuống chỉ còn 15 tỷ. Kinh tế Trung Quốc tụt xuống tỉ lệ tăng trưởng thấp nhất trong 25 năm, và đang trải qua một giai đoạn nguội dần dần để cải tổ cơ cấu kéo dài không biết tới bao giờ vì lâu lâu lại ngừng. Nhưng khả năng “đón khách” thì người Trung Hoa vẫn nhất thế giới!

Thành phố Hàng Châu đang chuẩn bị Hội Nghị G-20 bằng cách cho dân chúng “nghỉ Hè” một tuần, kể từ ngày Thứ Năm qua. Dân chúng đang kéo nhau “về miền quê” nghỉ ngơi, mang theo thức ăn nguội và mì gói! Họ sẽ được vào các thắng cảnh và khu giải trí không tốn tiền, miễn là ở xa, ngoài thành phố. Dân còn trong thành phố sẽ bị hạn chế, hai ngày chỉ được lái xe một ngày, tùy theo số xe chẵn hay lẻ. Nhưng tất cả chợ búa được lệnh phải mờ cửa, để chào đón bà Angela Merkel, ông Vladimir Putin và 17 lãnh tụ quốc gia khác.

Bà Angela Merkel đã chẩn đoán đúng căn bệnh của Vladimir Putin. Ông ta cảm thấy mình yếu, nước Nga còn yếu. Phải “lên gân” để “tự động viên!” Đúng là phản ứng của một người yếu! Tâm trạng Putin cũng đúng với tâm lý của đa số dân Nga, những người ủng hộ ông tổng thống vẫn chiếm 85% dân số. Trong tình trạng nước Tàu còn bận lo cải tổ cơ cấu, nếu ông Vladimir Putin muốn kinh tế Nga phục hồi, chờ đợi quá lâu chắc sẽ phải quay về làm ăn với các nước Châu Âu, và với Mỹ. Trước hết, phải chinh phục bà Merkel, cho thấy hai bên có thể nói chuyện thẳng thắn chứ không chỉ đe dọa và tuyên truyền.

Nhưng điều đáng khen nhất là bà Merkel đã dám nói thẳng, “nói trắng sự thật” trong khi các nhà chính trị khác đều nói bóng gió. Bà nói: Nga đã vi phạm luật pháp quốc tế khi chiếm Crimea. Nga đang gây rối loạn ở Ukraine. Ngầm trong thông điệp này là một sự thật đáng cho ông Putin lo: Bao giờ Crimea còn bị cưỡng chiếm thì sẽ không có giao thương bình thường. Đây mới là một mối lo lâu dài.






View My Stats